Ligt het Sociaal domein op koers? – onderzoek SCP

Na vijf jaar decentraal beleid is onderzocht ‘wat waren de verwachtingen en wat zijn de resultaten?’. Ligt het Sociaal domein op koers? En hoe gaat het in de samenleving met de participatie van mensen die dit niet (helemaal) op eigen kracht kunnen?
Het Sociaal Plan Bureau deed onderzoek en kwam tot de conclusie: vijf jaar na decentralisatie is de ondersteuning van kwetsbare burgers nog niet op orde.

Meer participatie in de samenleving voor mensen die dit niet (helemaal) op eigen kracht kunnen; dat was het streven toen vijf jaar geleden gestart werd met de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, de Jeugdwet en de Participatiewet. De resultaten blijven in de praktijk achter bij de verwachtingen van deze decentralisatie. De deelname van mensen met een beperking aan de samenleving is niet toegenomen, er zijn nog steeds knelpunten in de jeugdzorg en de kansen op werk voor mensen met een arbeidsbeperking zijn nauwelijks verbeterd. De conclusie van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in ‘Sociaal domein op koers? Verwachtingen en resultaten van vijf jaar decentraal beleid’.

De verwachtingen van het nieuwe beleid waren te hoog gespannen, bijvoorbeeld over de zelfredzaamheid van mensen en een zorgzamere samenleving. Gemeenten behalen nog geen betere resultaten dan het rijk. De betrokken ministeries zijn nu aan zet om realistische doelen te stellen en regels beter op elkaar af stemmen.

Kwetsbare groepen krijgen te weinig prioriteit

Gelukkig gaat er ook veel goed. In het sociaal domein worden veel mensen geholpen door hun gemeente. Tegelijk is het zorgelijk dat in de huidige praktijk een aantal kwetsbare groepen aan het kortste eind lijkt te trekken. Lichte hulpvragen krijgen voorrang omdat deze goedkoper zijn op te lossen. De hulp aan specifieke kwetsbare groepen lukt niet goed. Zo zijn er lange wachttijden voor jongeren met complexe problemen en zijn de baankansen afgenomen voor mensen die aangepast werk nodig hebben. Ook wordt de hulpverlening aan mensen met meerdere problemen belemmerd door ingewikkelde regelgeving.

Eén van de aanbevelingen uit het rapport is: Hanteer een brede definitie van het sociaal domein

Verbinding van de drie terreinen met andere onderdelen van het sociaal domein en flankerende wetten is belangrijk en wordt in de gemeentelijke praktijk ook vaak gemaakt. Zo komen verbindingen met bijvoorbeeld schuldhulpverlening, (passend) onderwijs en medische of langdurige zorg veel voor. Het is van belang om samenwerking over die schotten heen te realiseren, waarbij duidelijk moet zijn waar de regie is belegd.

MEE Groningen kent de specifieke kwetsbare doelgroepen en heeft veel kennis en ervaring met complexe casuïstiek waarbij zorg of hulp geboden moet worden vanuit diverse wetten. De onafhankelijke cliëntondersteuner van MEE Groningen bekijkt de cliëntsituatie vanuit alle facetten van het leven. We denken kortdurend mee, met de kwetsbare burgers of met jou als professional. Neem gerust contact op met ons Aanmeldpunt (makkelijk te bereiken via deze link).

Niet alle hulpbehoevenden zijn in beeld

Er is op dit moment onvoldoende zicht op mensen die wel problemen hebben, maar niet aankloppen bij de gemeente of hulpverlenende instanties. De verwachting dat gemeenten problemen eerder kunnen signaleren dan het rijk, omdat ze dichter bij hun burgers staan, blijkt in de praktijk weerbarstig. Hoewel de meeste gemeenten sociale wijkteams hebben opgezet, komen die er niet altijd aan toe om problemen bij mensen actief op te sporen. Door de coronacrisis wordt veel psychische en financiële druk verwacht bij kwetsbare groepen. Naar verwachting zal dit de hulptaak van de gemeente nog eens extra verzwaren.

Verwachtingen van zelfredzaamheid en de zorgzame samenleving niet realistisch

In de decentrale aanpak werd ook meer van mensen zelf verwacht: eigen kracht, zelfredzaamheid en meer voor elkaar zorgen. Het onderzoek laat zien dat de verwachtingen van het Rijk en de ervaringen van de praktijk niet overeenkomen. Juist mensen die hulp vragen, kunnen het niet altijd zelf. Ook blijkt dat mensen het vaak moeilijk vinden om anderen uit hun omgeving om hulp te vragen of er is niemand om hen te helpen. Het percentage mensen dat mantelzorg geeft aan mensen met een beperking is sinds de decentralisaties niet toegenomen.

Het SCP doet een aantal aanbevelingen hoe het Rijk gemeenten in staat kan stellen om kwetsbare burgers beter te ondersteunen. Lees ze hier >>>

Het rapport van het SCP ‘Sociaal domein op koers? Verwachtingen en resultaten van vijf jaar decentraal beleid’.
Samenvatting van het rapport ‘Sociaal domein op koers? Verwachtingen en resultaten van vijf jaar decentraal beleid’.

Bron: persbericht SCP